เรื่อง
ขั้นตอนการปฏิบัติงาน การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อไผ่ (Micropropagation) — Business 102
แก้ไขครั้งที่0 (ร่าง)
หน้าที่1
จาก1
หน่วยงานR&D / Production — PSL Bamboo Industry
รหัสเอกสารQWP-XX (ตัวอย่าง — รอกำหนดจริง)
Doc. Rev / Date0 / รอกำหนด
Starting Dateรอกำหนด
Page No1/1
01
รายละเอียดขั้นตอนการปฏิบัติงาน
วัตถุประสงค์เพื่อกำหนดขั้นตอนการปฏิบัติงานเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อไผ่ (Micropropagation) ตั้งแต่การตัดชิ้นส่วนพันธุ์ไผ่ การเพิ่มจำนวนในห้องปฏิบัติการ จนถึงการส่งมอบกล้าไผ่พร้อมปลูกให้ฝ่าย Production เพื่อให้มั่นใจว่ากล้าไผ่ที่ได้มีคุณภาพ ตรงตามสายพันธุ์ และเพียงพอต่อการผลิตเชิงพาณิชย์
ขอบเขตครอบคลุมกระบวนการ Business 102 ตั้งแต่ Stage 1 (ตัดชิ้นส่วนไผ่ใส่ขวด) จนถึง Stage 16 (ส่งมอบกล้าไผ่พร้อมปลูก) รวมทั้งสายการดำเนินงานของ R&D และ Production ที่แยกและมาบรรจบกันระหว่างทาง
เอกสารอ้างอิง
- WI-102-01 สูตรอาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (M2 / M28 / M31)
- WI-102-02 การเตรียมวัสดุปลูกและ Hardening
- FR-102-09 บันทึกการแบ่งผลผลิต R&D / Production
คำนิยาม
- 1. M2 / M28 / M31 หมายถึง รหัสสูตรอาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อที่ใช้ในแต่ละช่วง (เริ่มต้น / เพิ่มจำนวน / เร่งราก)
- 2. Sub-culture หมายถึง การย้ายเนื้อเยื่อลงอาหารสูตรใหม่เพื่อเพิ่มจำนวนกลุ่มเนื้อเยื่อ
- 3. Hardening หมายถึง การปรับสภาพกล้าไผ่จากสภาพปลอดเชื้อในขวดให้ทนต่อสภาพแวดล้อมภายนอกได้
- 4. กล้า หมายถึง ต้นอ่อนไผ่ที่ผ่านการเร่งรากแล้ว พร้อมเข้าสู่กระบวนการ Hardening (1 กล้า ≈ 3 ยอด)
ผู้รับผิดชอบนักวิจัยเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ, หัวหน้าห้องปฏิบัติการ R&D, เจ้าหน้าที่ขยายพันธุ์, เจ้าหน้าที่เตรียมกล้า Hardening, หัวหน้าแปลงอนุบาล, เจ้าหน้าที่แปลงอนุบาล หรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย
KPI ควบคุมคุณภาพ
≤5% Contamination
≥4× Multiplication Rate/รอบ
≥85% Rooting
≥90% Acclimatization Survival
≥95% Hardening Survival
≥99% True-to-type
02
ทะเบียนประวัติเอกสาร
| แก้ไขครั้งที่ | หน้าที่ | รายการแก้ไข | ผู้อนุมัติ | วันที่อนุมัติใช้ |
|---|---|---|---|---|
| 0 | ทั้งหมด | ฉบับเริ่ม — จัดทำจาก Process_PSL102_Data.xlsx | รอผู้อนุมัติ | รอกำหนด |
03
สัญลักษณ์ในผังงาน (Legend)
จุดเริ่มต้น/สิ้นสุด (Terminator)
ขั้นตอนกระบวนการ (Process)
จุดตัดสินใจ/แยกสาย (Decision)
เลขขั้นตอน (Step No.)
Callout — สัดส่วนการแบ่งสาย
Connector — จุดอ้างอิงข้ามระยะไกลแทนเส้นยาว
เอกสารอ้างอิง (Document)
04
ผังกระบวนการขั้นตอนการปฏิบัติงาน (Quality Work Procedure)
ผังนี้แบ่งตามพื้นที่ปฏิบัติงานเป็น 2 โซน — ในห้อง LAB (ขั้นที่ 1–10B, ~285 วัน) ทำงานในสภาพปลอดเชื้อ เลี้ยงในขวดอาหารสูตร M2/M28/M31 และ นอกห้อง LAB (ขั้นที่ 11–16, ~242 วัน) ย้ายออกจากขวดสู่วัสดุปลูกในโรงเรือนและแปลงอนุบาล จุดเปลี่ยนโซนอยู่ที่ขั้นที่ 11 (ปรับอุณหภูมิ เตรียม Hardening)
ในแกนแผนก: ขั้นที่ 1–9 เป็นของ R&D ทั้งหมด — Production ยังไม่เข้ามาในช่วงนี้ ที่ขั้นที่ 9 R&D แบ่งผลผลิตของตนเป็น 40% (เก็บไว้เอง) และ 60% (ส่งมอบให้ Production) Production เริ่มงานที่จุดแบ่งขั้นที่ 10 ของตนเอง โดยรับ 60% นั้นมาแบ่งครึ่ง 50/50 เสมอ ส่วน R&D ก็นำ 40% ของตนมาแบ่งครึ่ง 50/50 เช่นกัน — ได้เป็นสาย 10A (แม่พันธุ์) และสาย 10B (เร่งราก)
สาย Sub-culture #1–#5 ของ Production ที่เห็นในผัง เกิดจากการวนลูปของ 10A ที่ย้อนกลับมาเข้าขั้นที่ 5 ผ่านจุดเชื่อม Ⓐ ไม่ได้รับต่อมาจากขั้นที่ 4 ของ R&D — ผลผลิตขั้นที่ 9 ของสายนี้จะไหลกลับเข้าจุดแบ่ง 50/50 ของ Production เอง วนเป็นรอบไปเรื่อยๆ ส่วนสาย 10B ของทั้ง 2 ฝ่ายเดินต่อไปยัง Hardening ของตนเอง ก่อนมารวมกันที่ขั้นที่ 14
การวนลูปแม่พันธุ์: ขั้นที่ 10A (คัดแม่พันธุ์) วนกลับไปเริ่มที่ขั้นที่ 5 (Sub-culture #1) ผ่านจุดเชื่อม Ⓐ ทำซ้ำได้สูงสุดประมาณ 3 ปี นับจากรอบแรก จากนั้นต้องตั้งต้นเพาะเลี้ยงใหม่จากขั้นที่ 1 เพื่อรักษาความตรงสายพันธุ์ (True-to-type ≥99%)
R&D
Production
ขั้นที่
นักวิจัยเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อIN-LAB
หัวหน้าห้องปฏิบัติการIN-LAB
เจ้าหน้าที่เตรียมกล้า
Hardening (R&D)NON-LAB
Hardening (R&D)NON-LAB
เจ้าหน้าที่ขยายพันธุ์IN-LAB
เจ้าหน้าที่เตรียมกล้า
Hardening (Production)NON-LAB
Hardening (Production)NON-LAB
หัวหน้าแปลงอนุบาลNON-LAB
เจ้าหน้าที่แปลงอนุบาลNON-LAB
ในห้อง LAB — ห้องปฏิบัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (ปลอดเชื้อ)
เริ่มต้น: มีความต้องการขยายพันธุ์ไผ่
ขั้นที่ 1
ตัดชิ้นส่วนไผ่ใส่ขวด
ขั้นที่ 2
เปลี่ยนอาหาร ครั้งที่ 1
ขั้นที่ 3
เปลี่ยนอาหาร ครั้งที่ 2
ขั้นที่ 4
เปลี่ยนอาหาร ครั้งที่ 3
ขั้นที่ 5
Sub-culture #1 [สาย R&D]A
Sub-culture #1 [สาย Production]A
ขั้นที่ 6
Sub-culture #2 [สาย R&D]
Sub-culture #2 [สาย Production]
ขั้นที่ 7
Sub-culture #3 [สาย R&D]
Sub-culture #3 [สาย Production]
ขั้นที่ 8
Sub-culture #4 [สาย R&D]
Sub-culture #4 [สาย Production]
ขั้นที่ 9
Sub-culture #5 [สาย R&D]
Sub-culture #5 [สาย Production]
แบ่งผลผลิต Sub-culture #5 (เฉพาะสาย R&D)40% R&D · 60% Production
ขั้นที่ 10
แบ่งสาย R&D50% 10A · 50% 10B
แบ่งสาย Production50% 10A · 50% 10B
คัดแม่พันธุ์ [สาย R&D]↩ วนกลับขั้นที่ 5 (Sub-culture #1) · ทำซ้ำได้ ~3 ปีA
เร่งราก (Rooting) [สาย R&D]
คัดแม่พันธุ์ [สาย Production]↩ วนกลับขั้นที่ 5 (Sub-culture #1) · ทำซ้ำได้ ~3 ปีA
เร่งราก (Rooting) [สาย Production]
นอกห้อง LAB — โรงเรือน / แปลงอนุบาล
ขั้นที่ 11
ปรับอุณหภูมิ เตรียม Hardening [R&D]
ปรับอุณหภูมิ เตรียม Hardening [Production]
ขั้นที่ 12
ล้างราก + แช่ยากันเชื้อรา [R&D]
ล้างราก + แช่ยากันเชื้อรา [Production]
ขั้นที่ 13
Hardening ลงตะกร้า [R&D]
Hardening ลงตะกร้า [Production]
รวมผลผลิตทั้ง 2 สาย
ขั้นที่ 14
ย้ายลงถุง 3 นิ้ว
ขั้นที่ 15
เปลี่ยนถุง 7 นิ้ว ออกกลางแจ้ง
ขั้นที่ 16
เลี้ยงจนสูง 100 ซม.
ส่งมอบกล้าไผ่เพื่อปลูก
แถบสีน้ำเงินเข้มบน = สาย R&D, แถบสีเขียวน้ำเงินบน = สาย Production — คอลัมน์ Hardening แยกเป็นคนละคอลัมน์ตามสายเพื่อไม่ให้ปะปนกัน ส่วนขั้นที่ 10 วางกล่อง A (คัดแม่พันธุ์) และ B (เร่งราก) คู่กันในเลนเดียว เพราะเป็นผลผลิตชุดเดียวกันที่แบ่งครึ่ง และผู้รับผิดชอบเป็นคนเดียวกัน — ผังกว้างกว่าจอ เลื่อนดูด้านข้างได้ — รหัสเอกสารอ้างอิงในแต่ละกล่อง Process เป็นตัวอย่างที่สมมติขึ้นเพื่อแสดงรูปแบบ ยังไม่ใช่เลขที่เอกสารจริงของบริษัท
05
การอนุมัติเอกสาร
ผู้จัดทำคุณเอฟ Digital Process
Process Ownerคุณเก่ง BU102
รายงานผลเชิงตัวเลข — Micropropagation Business 102
สรุปตัวเลขจากผังกระบวนการ: ระยะเวลา ผลผลิตต่อขั้นตอน และเป้าหมาย KPI
00
ตามหลักการ vs ความเป็นจริง
ล็อตที่เดินได้ถึงแต่ละช่วง
ความสูญเสียเกิดที่ไหน
ระยะเวลารวมทั้งกระบวนการ
527 วัน
≈ 17.5 เดือน จากตัดชิ้นส่วนถึงส่งมอบปลูก
จำนวนขั้นตอนหลัก
16 Stage
แยกเป็น 2 สาย R&D/Production หลังขั้นที่ 9
อัตราขยายพันธุ์ (ขั้นที่ 1→9)
×16 เท่า
220 → 3,520 ขวด ก่อนแบ่งสาย
ผลผลิตกล้าไผ่ต่อรอบ
35,200 กล้า
รวมทั้ง 2 สาย ณ ขั้นที่ 10B (ก่อนคิด KPI)
ผลผลิตขั้นต่ำตาม KPI (ทั้งกระบวนการ)
24,059 กล้า
35,200 × 68.4% — คูณสะสมจาก Contamination, True-to-type, Rooting, Acclimatization, Hardening (ดูตาราง KPI ด้านล่าง)
01
ระยะเวลาและผลผลิตแต่ละขั้นตอน
ระยะเวลาแต่ละขั้นตอน (วัน)
R&D (ขั้นที่ 1–13)
Production (ขั้นที่ 14–15)
แต่ละแถบสีคือ 1 ขั้นตอน ความกว้างเป็นสัดส่วนตามจำนวนวัน (รวม 527 วัน) — วางเมาส์บนแถบเพื่อดูรายละเอียดและวันสะสม (Cumulative Days)
ผลผลิตสะสมแต่ละขั้นตอน (สเกล Log)
R&D (ขั้นที่ 1–13)
Production (ขั้นที่ 14–15)
แกน Y เป็นสเกลลอการิทึม (log) เนื่องจากปริมาณเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัวในช่วงขยายพันธุ์ (ขั้นที่ 1–9) ก่อนคงที่ตั้งแต่ขั้นที่ 10B เป็นต้นไป — หน่วยเปลี่ยนตามขั้นตอน (ชิ้นส่วน → กลุ่มเนื้อเยื่อ → กล้า) ดูรายละเอียดหน่วยที่ตาราง 02 ด้านล่าง — วางเมาส์บนแท่งเพื่อดูระยะเวลาของขั้นตอนและระยะเวลาสะสมด้วย
02
ผลผลิตต่อขั้นตอน
| ขั้นที่ | สาย | ระยะเวลา (วัน) | สะสม (วัน) | ผลผลิต |
|---|---|---|---|---|
| 1 | R&D | 45 | 45 | 220 ขวด → 440 ชิ้นส่วน |
| 2 | R&D | 30 | 75 | 440 → 440 ชิ้นส่วน |
| 3 | R&D | 30 | 105 | 440 → 440 ชิ้นส่วน |
| 4 | R&D | 30 | 135 | 440 → 440 กลุ่มเนื้อเยื่อ |
| 5 | R&D | 21 | 156 | 440 → 880 กลุ่ม |
| 6 | R&D | 21 | 177 | 440 → 1,760 กลุ่ม |
| 7 | R&D | 21 | 198 | 880 → 3,520 กลุ่ม |
| 8 | R&D | 21 | 219 | 1,760 → 7,040 กลุ่ม |
| 9 | R&D | 21 | 240 | 3,520 → 14,080 กลุ่ม — แบ่ง 40%/60% |
| 10B | R&D+Production | 45 | 285 | 3,520 ขวด → 35,200 กล้า |
| 11 | R&D+Production | 1 | 286 | 35,200 กล้า (อยู่ในขวดเดิม) |
| 12 | R&D+Production | 1 | 287 | 35,200 กล้า (ล้างรากแล้ว) |
| 13 | R&D+Production | 45 | 332 | 352 ตะกร้า → 35,200 กล้า |
| 14 | Production | 75 | 407 | 35,200 ถุง (3 นิ้ว) |
| 15 | Production | 120 | 527 | 35,200 ถุง (7 นิ้ว, กลางแจ้ง) |
| 16 | Production | — | 527 | 35,200 กล้าไผ่สูง 100 ซม. พร้อมส่งมอบ |
03
เป้าหมาย KPI ควบคุมคุณภาพ และผลคูณสะสมต่อทั้งกระบวนการ
≤5% Contamination
≥4× Multiplication Rate/รอบ
≥85% Rooting
≥90% Acclimatization Survival
≥95% Hardening Survival
≥99% True-to-type
KPI แต่ละตัวเป็น "อัตรารอดขั้นต่ำที่ยอมรับได้" ของขั้นตอนนั้น — ตารางด้านล่างนำอัตรารอดทุกตัวมาคูณสะสมตามลำดับที่เกิดขึ้นจริงในกระบวนการ (ไม่ใช่แค่คิดแยกเป็นกล่องๆ) เพื่อประมาณผลผลิตขั้นต่ำที่ควรได้รับเมื่อสิ้นสุดทั้งกระบวนการ Multiplication Rate เป็นอัตราเพิ่มจำนวน ไม่ใช่อัตราสูญเสีย จึงไม่รวมในผลคูณนี้ (สะท้อนอยู่ในกราฟผลผลิตสะสมด้านบนแล้ว)
| ลำดับ | KPI | เกิดขึ้นที่ขั้นตอน | เป้าหมาย (อัตรารอดขั้นต่ำ) | ผลคูณสะสม |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Contamination | ขั้นที่ 1–9 (ทุกครั้งที่เปลี่ยน/เปิดขวด) | ≤5% เสีย → รอด ≥95% | 95.00% |
| 2 | True-to-type | ขั้นที่ 9 (ก่อนแบ่งสาย R&D/Production) | ≥99% | 94.05% |
| 3 | Rooting | ขั้นที่ 10B (เร่งราก) | ≥85% | 79.94% |
| 4 | Acclimatization Survival | ขั้นที่ 11–12 (ปรับอุณหภูมิ/ล้างราก) | ≥90% | 71.95% |
| 5 | Hardening Survival | ขั้นที่ 13 (Hardening ลงตะกร้า) | ≥95% | 68.35% |
| ผลผลิตขั้นต่ำที่ควรได้รับทั้งกระบวนการ = 35,200 กล้า (ขั้นที่ 10B) × 68.35% | ≈ 24,059 กล้า | |||
ผัง Organization — Business 102 · Micropropagation
โครงสร้างองค์กร 3 ระดับ (เบื้องต้น) — เข้าสู่ระบบแล้วกด "แก้ไของค์กร" เพื่อเพิ่ม/ลบ/แก้ไขกล่องและระดับ ลากกล่องเพื่อสลับตำแหน่งกับกล่องอื่นในระดับเดียวกันได้